musical

Geschiedenis van de musical

De laatste jaren is de musical in Nederland uitgegroeid tot een massaal fenomeen. De groots opgezette producties van Joop van den Ende, zoals The Lion King en Mamma Mia! regeren tegenwoordig het genre. Maar zo is het lang niet altijd geweest.
 
Wat is een musical eigenlijk? Liedjes met een  verhaaltje? Een musical is een theaterstuk dat een  doorlopend verhaal vertelt door middel van  gesproken en gezongen teksten. Maar bijna altijd is  er ook veel aandacht aan de choreografie, kostuums en decors besteed. Terwijl in Amerikaanse musicals  de nadruk ligt op spektakel, houdt Nederland meer  van tekst en diepgang in een musical.
 

Musical in Amerika

De ontwikkeling van de musical begon rond 1800, in Amerika. Er kwamen lichte, vermakelijke shows met sketches en liedjes: ook wel revue of vaudeville genoemd. Uit dit genre is ook de huidige stand-up comedy ontstaan.
 
De toenmalige shows zaten bomvol fantastische choreografieën, mooie kostuums en decors en een afwisseling van gesproken en gezongen onderdelen. Maar musicals waren het nog niet: er was geen doorlopend verhaal. Het waren allemaal losse stukjes. In Engeland groeide een soortgelijke stroming van podiumentertainment.
 

Eerste musical

Rond 1900 gingen de entertainmentshows langzaam over in musicals. In de eerste echte musical, de Amerikaanse muziektheaterproductie Showboat uit 1927 is er voor het eerst sprake van een inhoudelijk, doorlopend verhaal. Het stuk is in veel landen opgevoerd, en er zijn meerdere filmversies van gemaakt. Showboat was geen liefdesverhaaltje, maar ging over problemen als rassendiscriminatie en alcoholisme. Stevige kost.
 

De musical in Nederland

Het begin
In het begin van de 20ste eeuw combineerde het volkstoneel al regelmatig tekst met muziek, maar musicals bleven lange tijd iets exotisch. De meeste pogingen die kant op strandden. Pas in 1960 beginnen de Nederlanders een beetje op te warmen voor het genre. De musical My Fair Lady is dan in Nederland te zien en trekt een groot publiek. Maar het houdt ook meteen weer op. Musicalproducties die door pioniers op de planken worden gebracht, trekken nauwelijks bezoekers.
 
Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink
Het eerste publiekssucces is er pas weer in 1965, als Heerlijk Duurt Het Langst van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink in première gaat. Kinderboekenschrijfster Annie M.G. Schmidt was nauwelijks bekend met de regels van het musicalgenre, maar dat was waarschijnlijk juist haar sterke punt. Het duo zou nog jaren voor succesvolle theaterproducties zorgen. De bekendste daarvan zijn En Nu Naar Bed (1971), Wat Een Planeet (1973), Foxtrot (1977) en Madam (1981).
 
Andere successen
Een ander redelijk succesvol producentenduo was Jos Brink en Frank Sanders. Oorspronkelijk afkomstig uit het cabaret, debuteerden zij in 1979 met de musical Maskerade. Ook Amerika, Amerika uit 1981 werd een publiekstrekker. Het samenwerkingsverband tussen Ivo de Wijs, Joop Stokkermans en Jasperina de Jong bleek de goeie chemie te hebben. In 1982 debuteerde dit drietal met de musical Fien, en er zouden nog veel succesvolle producties volgen. Voor de meeste anderen bleef het een beetje aanmodderen in de marge. Tot tv-producent Joop van den Ende zich ermee ging bemoeien.
 
De musical Cats van Andrew Lloyd Webber was in het buitenland al met veel succes opgevoerd. In 1987 ging het stuk in Carré in première, geproduceerd door Stichting Carré Theaterproducties. Het was de eerste keer dat een musical op een vaste standplaats zat. Het stuk kwam dus niet naar het publiek, maar het publiek moest naar het stuk komen. Dat werd met de nodige scepsis bekeken, maar tegenwoordig weten we bijna niet beter.
 
Joop Van den Ende schoot raak met Les Misérables in 1991. Het enorme succes van deze musical (650.000 bezoekers) betekent het beginpunt van de opmars van de Nederlandse musical. De musical ging op 28 februari 1991 in première in Theater Carré in Amsterdam, en de pers was unaniem positief. Ook het publiek was enthousiast; Carré was iedere avond uitverkocht. Zelfs toen de voorstelling verhuisde naar het Circustheater in Scheveningen, bleef het een succes. Van Mr. Televisie wordt Van den Ende omgedoopt tot Mr. Musical. Van de 50 best scorende producties van de afgelopen jaren zijn volgens musicalfans de eerste 10 van Joop (met op nummer 1: Elisabeth).